Europa murami podzielona

Europa murami podzielona

Grzegorz Rutke

Na granicach państwowych w różnych zakątkach świata wznoszą się obecnie 74 zapory fizyczne, a 15 kolejnych jest w planach. Od upadku Żelaznej Kurtyny ich liczba wzrosła sześciokrotnie. Krytycy wskazują na niehumanitarny charakter barier, szkody dla ekosystemów, negatywny wpływ gospodarczy i wysokie koszty. Pada też koronny argument – że bariery i tak nie działają. Dlaczego więc liberalne rządy nie tylko ich nie usuwają, lecz także rozbudowują?

Symboliczne złudzenie po 1989 roku

Po zburzeniu Muru Berlińskiego wydawało się, że podobne konstrukcje w Europie nie powstaną. Kraje UE – zwłaszcza w strefie Schengen – rozwijały ideę otwartych granic. Zwrot nastąpił już w 1993 roku w hiszpańskich eksklawach Ceuta i Melilla.

Przegradzanie Starego Kontynentu

W XXI wieku w Europie powstało kilkanaście zapór granicznych:

• Litwa – 71,5 km płotu z Białorusią (1999/2000), rozbudowany do 502 km w latach 2021–2022; dodatkowo 45 km z obwodem królewieckim.
• Grecja – 12,5 km płotu (2012), 40 km w 2021 r., planowane 220 km.
• Bułgaria – 33 km na granicy z Turcją (2014), rozbudowa do 235 km w 2017 r.
• Macedonia Północna – 37 km zapór z Grecją (2015).
• Austria – zapory na granicy ze Słowenią i przy Przełęczy Brenner (2015–2016).
• Węgry – 158 km ogrodzeń z Serbią (2015–2017).
• Estonia – plan 115 km ogrodzenia z Rosją (od 2018 r. trwa budowa).
• Łotwa – 93 km z Rosją (do 2019 r.), 150 km z Białorusią w budowie.
• Norwegia – 200 m płotu w Storskog z Rosją (2016).
• Francja/UK – zapora w Calais, zabezpieczenie Eurotunelu (2016).
• Polska – stalowa bariera 186 km na granicy z Białorusią (2022).
• Finlandia – plan 200 km zapory na granicy z Rosją (2022–2026).
• Dania – płot przeciw dzikom na granicy z Niemcami (2019).
• Norwegia – zapora przeciw reniferom (2023).

„Dojrzałe demokracje” też grodzą

Nie tylko państwa byłego bloku wschodniego budują zapory. Również Hiszpania, Austria i Francja – mimo deklaracji promigracyjnych – sięgnęły po ten środek w kryzysowych sytuacjach.

Przykłady:

• Hiszpania (Ceuta i Melilla, 1993 → kolejne rozbudowy do 2005 r., współfinansowane przez UE).
• Austria (2015–2016 → zapory na granicach Schengen).
• Francja/UK (2016 → Calais, system murów i monitoringu za miliony funtów).

Czy zapory graniczne działają?

Argumenty krytyków: wysokie koszty, szkody społeczne i ekologiczne, brak pełnej szczelności. Jednak dane wskazują, że nawet częściowe bariery zmniejszają presję migracyjną i ułatwiają pracę służb granicznych.

Przykłady skuteczności:

• Polska: sierpień 2021 – ponad 3500 prób przekroczeń granicy z Białorusią; sierpień 2023 – 2800 prób dzięki barierze i monitoringowi.
• Litwa: 8106 prób w 2021 r. → spadek po budowie 500 km zapory (2022–2023).
• Hiszpania (Melilla): 1998 – spadek liczby prób po rozbudowie zapór.
• Francja (Calais): 2016–2017 – spadek z 33 807 do 15 457 migrantów, równoległy spadek przestępczości.

Bariera to także wsparcie dla personelu granicznego – mniej funkcjonariuszy potrzebnych do zabezpieczenia długich odcinków.

Przykład: Mur Trumpa w USA – oszczędność 28 mln USD rocznie na obsłudze tylko jednego 20-km odcinka.

Podsumowanie

Jak twierdzi Raphael S. Cohen (RAND, Georgetown):

„Mury są taktyką (choć czasami kluczową), ale ostatecznie nie strategią. Mogą natychmiast ulżyć bieżącym problemom i kupić czas na systemowe rozwiązania”.

Europejskie rządy – zarówno Wschodu, jak i Zachodu – potwierdzają tę tezę. Budowa zapór to rozwiązanie kontrowersyjne i nieidealne, lecz w kryzysie często brakuje alternatywy.

Kraje z fizycznymi zaporami granicznymi (wybrane, długości w km)

| Kraj | Długość (km) | |----------------------|--------------| | Afganistan | 2 670 | | Bangladesz | 3 268 | | Indie | 3 268 | | Korea Północna | 1 416 | | Ukraina | 2 000 | | USA | 1 000 | | Meksyk | 1 000 | | Polska | 186 | | Litwa | 502 | | Grecja | 200 | | Węgry | 175 | | Izrael/Palestyna | 708 |

Źródło: World Population Review

Źródła

[i] Parlament Europejski – BRIE 2022
[ii] DW – Austria begins fence
[iii] BBC – Austria border
[iv] SchengenVisaInfo – EU fences
[v] BBC – Norway fence
[vi] DailyMail – Calais wall
[vii] Straż Graniczna – bariera
[viii] Reuters – Finland fence
[ix] DW – Denmark fence
[x] AP – Norway reindeer fence
[xi] CPSA – Saddiki, 2010
[xii] DW – Austria fence Slovenia
[xiii] BBC – Austria Italy border
[xiv] Politico – EU fence funding
[xv] The Guardian – Calais deal
[xvi] GlobalSecurity – UK Calais fence
[xvii] Express – Channel crossings
[xviii] FakeHunter PAP
[xix] TVP – Litwa ogrodzona
[xx] GlobalSecurity – UK Calais fence
[xxi] InfoSecurity24 – wojsko przy granicy
[xxii] CBP – Border Security
[xxiii] RAND – Cohen, 2019