Nawigacja: Wróć do wszystkich analiz
Autor artykułu: Marcin Rosołowski
Polski atom - piętnaście lat wahań, trzy lata działań
Marcin Rosołowski
1.Polski atom — piętnaście lat wahań, trzy lata działań
Historia polskiego atomu w III RP to przede wszystkim historia zapowiedzi i wahań. Dopiero w ostatnich latach udało si podj kierunkowe decyzje i rozpocz prace nad "dużym" atomem. W agendzie polskich firm znalazń si rwnieź "mały" atom, czyli reaktory SMR.
Przedstawmy pokrtce histori "atomowych wahań" w ostatnim dwudziestoleciu.
-
Styczeń 2005: rzd Marka Belki przyjmuje strategiczny dokument "Polityka energetyczna Polski do 2025 roku". Znajduje si w nim stwierdzenie, źe z przyczyn klimatycznych i ze wzgldu na koniecznoń dywersyfikacji nołnikw energii, uzasadnione staje si wprowadzenie do krajowego systemu energetyki jdrowej. Wg autorw dokumentu Polska bdzie potrzebowa tego rodzaju energii juź w latach 2015-2025.
-
Listopad 2008: premier Donald Tusk zapowiada budow co najmniej dwch elektrowni atomowych w płnocno-wschodniej Polsce — na Pomorzu i na Podlasiu. Zaczynaj si przygotowania organizacyjne
-
Styczeń 2009: Donald Tusk ogłasza, źe rzd formalnie zdecydowań o rozpoczciu programu energetyki atomowej, zań pierwszy reaktor ma by uruchomiony w 2020 roku
-
Styczeń 2010: Ministerstwo Gospodarki podaje list 28 potencjalnych lokalizacji dla pierwszej z planowanych elektrowni jdrowych
-
Listopad 2010: Polska Grupa Energetyczna zawźa wspomnian list do trzech lokalizacji na Pomorzu — Choczewo, Gąski, Żarnowiec
-
2010: powołanie spłki PGE EJ1, majcej przygotowa inwestycj w elektrowni jdrow; koszty jej funkcjonowania w latach 2010-19 wyniosły 553 mln zń
-
Planowane do kołca 2011 r. ogłoszenie przetargu na dostaw reaktorw zostało przesunite i nie doszło do skutku
-
2016: PGE EJ1 dokonuje wyboru dwch lokalizacji — Lubiatowo-Kopalino oraz Żarnowiec — do przeprowadzenia badań lokalizacyjnych i środowiskowych; w 2017 roku rozpoczto tam badania lokalizacyjne i środowiskowe w pełnym zakresie
-
Październik 2020: Rada Ministrw przyjła Uchwań w sprawie aktualizacji programu wieloletniego pod nazw "Program polskiej energetyki jdrowej". Jako cel okrełlono w niej budow w Polsce od 6 do 9 GWe zainstalowanej mocy jdrowej w oparciu o sprawdzone, wielkoskalowe, wodne ciłnieniowe reaktory jdrowe generacji III i III+. Harmonogram zakładań budow i oddanie do eksploatacji 2 elektrowni jdrowych po 3 reaktory kaźda. Wybr technologii zaplanowano na 2021 rok, wybr lokalizacji dla pierwszej elektrowni — rok 2022. Rozpoczcie budowy pierwszego reaktora przewidziano na rok 2026, jego uruchomienie zań na 2033; oddanie do eksploatacji ostatniego reaktora w drugiej elektrowni miałoby nastpi w roku 2043
-
Październik 2021: francuski pałstwowy koncern EDF złoźyń polskiemu rzdowi wstpn, niewiźc ofert na budow od czterech do szełciu reaktorw EPR w Polsce o całkowitej mocy zainstalowanej od 6,6 do 9,9 GWe
-
Grudzień 2021: decyzja o lokalizacji pierwszej polskiej elektrowni jdrowej w nadmorskiej gminie Choczewo (Lubiatowo-Kopalino)
-
2021: Ministerstwo Klimatu i łŷrodowiska przyjmuje program wsparcia krajowego przemysłu do wspłpracy z energetyk jdrow. Obejmuje on m.in. takie działania jak szkolenia, wsparcie w pozyskiwaniu certyfikacji, promocj na rynkach midzynarodowych i wsparcie prac badawczo-rozwojowych. Wedle szacunkw resortu, w naszym kraju działa około 80 firm, ktre juź uczestniczyły w rźnych projektach jdrowych na łwiecie i niemal 200, ktre maj taki potencjań
-
Kwiecień 2022: ofert na budow elektrowni atomowej składa koreałski koncern KHNP
-
Październik 2022: Ministerstwo Aktyww Pałstwowych, Ministerstwo Handlu, Przemysłu i Energii Korei, polskie firmy energetyczne ZE PAK i PGE, Korea Hydro & Nuclear Power (KHNP) ogłosiły zawarcie listu intencyjnego w sprawie planu rozwoju elektrowni jdrowej w Ptnowie oraz zawarcie porozumienia o wspłpracy pomidzy resortami. Porozumienie dotyczy budowy trzeciej potencjalnej — obok dwch zaplanowanych w "Programie polskiej energetyki jdrowej" — elektrowni atomowej w Polsce
-
Listopad 2022: Rada Ministrw w drodze uchwały zdecydowała o wskazaniu amerykałskiego koncernu Westinghouse jako dostawcy technologii i partnera strategicznego dla pierwszej elektrowni jdrowej, w skład ktrej wejń maj trzy reaktory AP1000. Naleźy podkrełli, źe Polska zdecydowała si na wybr partnera z pominiciem procedury zamwień publicznych — inaczej, niź obecnie robi to władze Czech
-
Wrzesień 2023: podpisano umow projektow midzy Polskimi Elektrowniami Jdrowymi (PEJ) a amerykałskimi firmami Westinghouse i Bechtel ws. budowy pierwszej elektrowni jdrowej na Pomorzu. Umowa umoźliwi rozpoczcie prac konstrukcyjnych przy pierwszym w Polsce bloku jdrowym na Pomorzu planowanym przez PEJ, Bechtel i Westinghouse na 2033 rok. Jej celem jest dostosowanie sprawdzonej na łwiecie technologii Amerykanw do lokalizacji Lubiatowo-Kopalino.
Pierwsze pitnastolecie — 2005-2020 — było zatem raczej dyskusj o celowołci budowy energetyki atomowej w Polsce, niź podjciem konkretnych działań, ktre wiodły do tego celu. Na pocztku tego okresu stosunek Polakw do energii jdrowej byń w dużej człci sceptyczny. Z badań Millward Brown dla portalu Money.pl, przeprowadzonych w sierpniu 2008 roku na reprezentatywnej grupie 1004 osb wynikało, źe 48% respondentw opowiedziało si przeciw, a 42% za budow w naszym kraju elektrowni jdrowej. Włrd zwolennikw atomu aź 83% nie obawiało si mieszka w pobliźu elektrowni jdrowej[1].
Dla porwnania, z badania przeprowadzonego na zlecenie Ministerstwa Klimatu i łŷrodowiska w listopadzie 2020 r. wynikało, źe za budow elektrowni jdrowej opowiadało si 62,5% Polakw, a 31,6% - przeciwko. Niemal co druga osoba (46%) poparła zlokalizowanie elektrowni jdrowej w bezpołredniej okolicy swojego miejsca zamieszkania. 51,4% wyraziło sprzeciw wobec tego rozwizania, przy czym aź 32% wyraziło swj sprzeciw w sposb zdecydowany. Jednoczełnie wg tego badania 70% Polakw uwaźa, źe budowa elektrowni jdrowej bdcej niskoemisyjnym źrdłem wytwarzania energii jest dobrym sposobem na walk ze zmianami klimatycznymi. Podobny odsetek respondentw sdzi, źe budowa w Polsce elektrowni jdrowej jest dobrym sposobem na zwikszenie bezpieczełstwa energetycznego kraju (72,6%)[2].
O ile schyłek rzdw SLD i krtki okres rzdw PiS (2005-07) nie przyniosły źadnych konkretw, to osiem lat rzdw koalicji PO-PSL moźna nazwa okresem wahań. Z jednej strony kierunkowe deklaracje i powołanie celowych spłek, z drugiej — brak wykonania zasadniczego kroku, jakim jest uruchomienie procesu negocjacji z wykonawcami. Co istotne, w tym czasie włrd Polakw sukcesywnie rosło poparcie dla budowy energetyki atomowej. Sprawujcy władz w latach 2014-15 gabinet Ewy Kopacz oficjalnie odłoźyń plany atomowe na płk. Premier argumentowała to tym, źe "bezpieczełstwo energetyczne Polski oparte jest na naszych naturalnych surowcach, a wic i węgu brunatnym i węgu kamiennym"[3]. W pźniejszym okresie politycy PO wskazywali, źe w budźecie pałstwa nie było pienidzy na budow elektrowni atomowej [4].
Jednak i po objciu rzdw przez PiS decyzja o budowie energetyki jdrowej nie zapadła szybko. Dopiero w drugiej kadencji Rada Ministrw przyjła Polski Program Energetyki Jdrowej i — co naleźy podkrełli — szybko rozpoczły si konkretne prace. Na razie z dwch zapowiedzianych w programie rzdowym elektrowni mamy wybr partnera dla pierwszej lokalizacji — konsorcjum amerykałskich firm Westinghouse i Bechtel. Na t chwil nie s sfinalizowane rozmowy z tym konsorcjum w kluczowych kwestiach, nie wiadomo rwnieź, kiedy poznamy drug lokalizacj i partnera dla niej. Co waźne — w Polsce decyzja o wyborze partnerw odbywa si z całkowitym pominiciem procedury zamwień publicznych i jest decyzj na szczeblu rzdowym. Eksperci zwracali uwag na zagroźenia zwizane z takim włałnie trybem — szczeglnie w sytuacji konfliktu obecnego rzdu z Komisj Europejsk[5].
Dla odmiany, w Republice Czeskiej procedura wyłonienia partnera, ktry zbuduje nowy blok elektrowni jdrowej Dukovany prowadzona jest w trybie zamwień publicznych. Ofert notabene złoźyły ci sami oferenci, ktrzy s zainteresowani budow "dużego atomu" w Polsce — EDF, Westinghouse i KHNP[6].
2."Duźy atom" — kluczowe argumenty
Oto kluczowe argumenty za uzupełnieniem polskiego miksu energetycznego energi jdrow:
-
Elektrownie jdrowe s całkowicie bezpieczne; dzisiejsze reaktory atomowe, w ktrych dochodzi do reakcji chemicznych, s bardzo dobrze zabezpieczone i chłodzone, a systemy zabezpieczeń sprawiaj, źe nie ma groźby katastrofy. W porwnaniu z innymi źrdłami energii takimi jak wgiel czy ropa naftowa, energia jdrowa ma niski wskaźnik łmiertelnołci zwizanej z jej produkcj. Weźmy jako przykład wgiel brunatny. Jak wynika z wyliczeń Geopolitical Intelligence Services Reports, na kaźd TWh wytworzonej energii przypada 32,72 zgonw z powodu wypadkw i zanieczyszczenia powietrza zwizanego z tym źrdłem energii. W przypadku energii jdrowej liczba ta spada do 0,07 zgonw. Na t liczb składaj si np. wypadki podczas budowy czy modernizacji elektrowni, a nie — jak byłmy myłleli — z powodu choroby popromiennej. W elektrowniach projektowanych i uźytkowanych według standardw zachodnich nigdy nie doszło do awarii, w ktrej człowiek zginłby od promieniowania.
-
Wytworzenie energii jdrowej jest znacznie tałsze od produkcji prdu w tradycyjnych, węgowych elektrowniach. Jest teź zdecydowanie bardziej przyjazne dla środowiska: podczas pracy elektrownia atomowa charakteryzuje si mniejsz emisj spalin do atmosfery. Elektrownia jdrowa nie emituje szkodliwych dla środowiska i zdrowia gazw, w szczeglnołci dwutlenku węgla, zwizkw azotu i siarki oraz pyłw. Powstajce w elektrowni niewielkie ilołci odpadw moźna bezpiecznie składowa
-
Elektrownia jdrowa wytwarza mniej hałasu, dziki czemu jest mniej uciźliwa dla mieszkałcw obszarw znajdujcych si w jej bezpołrednim ssiedztwie od na przykład farm wiatrowych
-
Elektrownia jdrowa nie jest w źaden sposb uzaleźniona od zmiennych warunkw atmosferycznych (w odrźnieniu od fotowoltaiki czy energetyki wiatrowej)
-
Odpady z elektrowni atomowej w wikszołci nadaj si do recyklingu, cho okres radioaktywnołci odpadw moźe wynosi nawet 300 lat
-
Energia atomowa to bardzo istotny element zapewnienia niezaleźnołci i stabilnołci energetycznej — budowa elektrowni atomowych moźe zwikszy stabilnoń i niezaleźnoń dla sektora energetycznego, szczeglnie w kontekłcie wahań cen takich surowcw, jak ropa czy gaz
-
Nowoczesna elektrownia jdrowa moźe pracowa od 60 do nawet 80 lat. Wysoki koszt inwestycji rozkłada si na wiele lat pracy obiektu. Po uwzgldnieniu niskich kosztw eksploatacji umoźliwia to łatwe przewidywanie cen energii.
-
Specyfika wykorzystywanego paliwa i rodzaj procesu pozyskiwania energii jdrowej pozwalaj na produkcj dużej ilołci energii z małej ilołci surowca, co przyczynia si do jego racjonalnego wykorzystywania
-
Inwestycje w energi atomow pobudzaj gospodark, pozwalajc na kreowanie nowych miejsc pracy dla fachowcw i rozwj kompetencji polskich firm. Budowa w Polsce energetyki jdrowej wzmocni rwnieź polskie instytuty naukowe i przedsibiorstwa, ktre juź teraz prowadz działalnoń zwizan z t dziedzin
3. SMR-y — waźny element miksu energetycznego i uzupełnienie dla "dużego atomu"
Duźe reaktory nie wystarcz do zapełnienia luki energetycznej, ktra bdzie dużo wiksza, niź planowane moce dużej energetyki. SMR (małe reaktory modułowe, small modular reactor) to jedna z najbardziej efektywnych, najtałszych i bezpiecznych technologii produkcji energii. W polskich warunkach jest waźnym elementem dywersyfikacji źrdeń wytwarzania energii. zwikszajcym bezpieczełstwo i niezaleźnoń energetyczn Polski oraz regionu.
Szacowany koszt produkcji 1 MWh energii elektrycznej z SMR bdzie docelowo o około 30 proc. niźszy niź w przypadku energii z gazu. Pojedynczy reaktor modułowy o mocy około 300 MWe moźe zapobiec emisji do od 0,3 do 2 mln ton dwutlenku węgla rocznie, w zaleźnołci od rodzaju zastpowanego paliwa, np. węgla kamiennego lub brunatnego. Co istotne, elektrownia jdrowa SMR moźe by zbudowana juź w cigu 24-36 miesicy na terenie stanowicym zaledwie 10 proc. dużej siłowni atomowej, przy czym sama tzw. wyspa jdrowa zajmie jedynie powierzchni boiska piłkarskiego.
Według szacunkw Midzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), obecnie na łwiecie jest realizowanych około 70 projektw tego typu o rźnym stopniu zaawansowania. W technologi małych reaktorw inwestuje kilkanałcie krajw z całego łwiata m.in. USA, Wielka Brytania, Francja, a takźe Czechy, Estonia, Litwa, Finlandia i Rumunia. Dla przykładu analiza Departamentu Energii USA opublikowana we wrzełniu 2022 r. wskazuje, źe w USA ponad 300 elektrowni węgowych moźe zosta zastpionych przez technologie jdrowe, w tym SMR-y.
W Polsce Orlen Synthos Green Energy (OSGE) rozpoczń proces prelicencjonowania składajc w lipcu 2022 roku do Prezesa Pałstwowej Agencji Atomistyki wniosek o wydanie oglnej opinii w sprawie technologii BWRX-300. Firma prowadzi analizy dotyczce lokalizacji dla planowanej floty reaktorw BWRX-300. Polski BWRX-300, dziki wykorzystaniu w procesie budowy dołwiadczeń z USA i Kanady, ma szans powsta juź jako drugi na łwiecie, po kanadyjskim Darlington. Z uwagi na znacznie mniejsze nakłady inwestycyjne oraz szybkoń budowy reaktora BWRX-300 z modułw, program tworzenia sieci małych elektrowni nuklearnych uznawany jest obecnie za najskuteczniejszy i najszybszy sposb przeprowadzenia transformacji polskiej energetyki i ciepłownictwa w kierunku dekarbonizacji i osignicia zerowej emisji gazw cieplarnianych.
Midzynarodowe firmy zaangaźowane w budow małych reaktorw modułowych (SMR) zawarły w marcu 2023 r. umow, zgodnie z ktr przeznacz ponad 400 mln USD na rozwj technologii BWRX-300. Jednym z sygnatariuszy jest Synthos Green Energy — partner PKN ORLEN, z ktrym koncern utworzyń spłk joint venture (ORLEN Synthos Green Energy) posiadajc w Polsce wyłcznoń na budow tego typu obiektw. Podpisany dokument przyspieszy prace nad technologi oraz przyczyni si do obniźenie kosztw zwizanych z jej wdroźeniem. Oprcz Synthos Green Energy umow o wspłpracy zawarli: amerykałski koncern energetyczny — Tennessee Valley Authority, najwikszy w Kanadzie wytwrca bezemisyjnej energii — Ontario Power Generation oraz twrca reaktora BWRX-300 — GE Hitachi Nuclear Energy.
BWRX-300 naleźy do rodziny reaktorw wodno-wrzcych (BWR). Jednoczełnie, ze wzgldu na stosunkowo niewielk moc (300 MWe), zaliczany jest do tzw. SMR, czyli małych reaktorw modułowych. BWRX-300 jest projektowany w celu obniźenia kosztw budowy i eksploatacji w stosunku do innych technologii wytwarzania energii jdrowej. Projekt opiera si na sprawdzonych technologiach i komponentach wykorzystanych, m.in. w licencjonowanym w USA reaktorze ESBWR, a takźe bdzie wykorzystywań certyfikowane i produkowane od lat paliwo jdrowe. W ostatnim czasie decyzj o budowie BWRX-300 podjła Estonia. Zainteresowanie technologi GEH, na rźnym poziomie, wykazuje blisko 30 krajw.
Konstrukcja reaktora uwzgldnia moźliwołci kogeneracji i wykorzystania ciepła dla celw przemysłowych i komunalnych, dopasowanie do zmiennych wymagań sieci energetycznej ("load-follow") tudzieź produkcj wodoru.
Przygotowania do budowy pierwszego BWRX-300 prowadzone s przez OPG na terenie elektrowni jdrowej w Darlington pod Toronto. Elektrownia zostanie oddana do uźytku do kołca 2028 roku. Pod koniec 2022 roku OPG złoźyło wniosek o pozwolenie na budow do kanadyjskiego dozoru jdrowego (CNSC), a w styczniu 2023 roku zawarło umow na realizacj inwestycji. Z kolei TVA przygotowuje si do złoźenia wniosku o pozwolenie na budow BWRX-300 w Clinch River w stanie Tennessee, a jednoczełnie analizuje moźliwołci budowy kolejnych SMR-w od GEH na terenach południowych stanw USA, na ktrych dostarcza mieszkałcom energi elektryczn.
Jakie s, w polskich warunkach, atuty SMR-w. Po pierwsze, jak wyźej nadmieniono, zajmuj mniej miejsca. BWRX-300 zajmie zaledwie 10% powierzchni dużej elektrowni atomowej. Cała instalacja z reaktorem BWRX-300 w całołci miełci si na terenie o wymiarach 260 x 332 m. Blok energetyczny zajmuje obszar o wymiarach boiska piłkarskiego. Po drugie, elektrownie z małymi reaktorami potrzebuj znacznie mniej wody (jako chłodziwa) niź wiksze instalacje — nie zakłc zatem lokalnej gospodarki wodnej. Po trzecie, ze wzgldu na umieszczenie pod ziemi, SMR potrzebuje niewielkiej strefy bezpieczełstwa — ok. 300/400 m — bez ingerencji w pobliskie budynki czy instalacje.
Wg danych OSGE jeden reaktor BWRX-300 to 175 mln ton mniej emisji CO2, mniej o 65 mln ton zuźycia węgla, 0,32 mln ton mniej emisji SO, 0,28 mln ton — NO, 0,75 mln ton pyłu.
Warto doda, iź SMR s szans na utrzymanie w elektrowni czy ciepłowni miejskich po wyłczeniu mocy węgowych co rozpocznie si w najbliźszych latach. Moc BWRX300 odpowiada mocy tradycyjnego bloku węgowego, co pozwala na ich zastpowanie przy wykorzystaniu dotychczasowej infrastruktury przesyłowej.[7]
4. Zagroźenia dla budowy "dużego atomu" w Polsce
Polski program energetyki jdrowej, cho realizowany zgodnie z załoźeniami, moźe by zagroźony. Naleźy wyrźni trzy głwne obszary zagroźeń:
-
Zagroźenia zwizane z finansowaniem projektu;
-
Zagroźenia zwizane z trybem wyłaniania partnerw / relacjami z Komisj Europejsk
-
Zagroźenia zwizane z moźliw zmian polityczn w Polsce.
Zagroźenia zwizane z finansowaniem projektu. Z przekazywanych opinii publicznej informacji wynika, źe udziań pałstwa w finansowaniu projektu ma by dominujcy. Model finansowania pierwszej lokalizacji przez władze amerykałskie (np. w postaci kredytw) jest, zdaniem ekspertw, mało realny. Rwnieź pozyskanie finansowania z rynku jest niezbyt prawdopodobne, a to ze wzgldu na zbyt długi czas zysku z inwestycji. Moźliw opcj jest obciźenie odbiorcw prdu specjaln opłat, ale byłoby to zapewne społecznie nieakceptowalne[8].
"Grzechem pierworodnym" polskiego podejłcia do budowy dużego atomu jest odwrcenie priorytetw. Kluczow spraw dla tak powaźnej inwestycji jest ustalenie modelu jej finansowania. To dopiero po ustaleniu tych warunkw naleźałoby podj rozmowy z partnerami. W Polsce najpierw — decyzj polityczn, bez trybu zamwień publicznych — wyłoniono partnera dla pierwszej z lokalizacji, a pźniej dopiero podjto rozmowy o najwaźniejszej kwestii, czyli finansowaniu inwestycji. A trzeba przypomnie, źe koszt budowy dwch elektrowni atomowych w ramach programu rzdowego moźe sign 200 mld zń[9].
Ten tryb, jak zaraz si przekonamy, stwarza jeszcze innego rodzaju zagroźenia — szczeglnie w kontekłcie napitych relacji midzy polskim rzdem i Komisj Europejsk oraz antyatomowego lobbingu w Europie.
Dyskusyjny tryb wyłaniania partnerw. Jak wspomniano, Polska — w odrźnieniu np. od ssiednich Czech — zrezygnowała z trybu przetargowego przy wyłanianiu partnerw do budowy elektrowni atomowych. Decyzja o wyborze partnerw jest podejmowana przez rzd uznaniowo.
"Z dużym prawdopodobiełstwem moźna oceni, źe decyzja taka zostanie zablokowana przez Komisj Europejsk, jako podjta z pominiciem zasady konkurencyjnego postpowania. Wskazany wykonawca nie bdzie wic mgń zacz budowy elektrowni w terminie pozwalajcym na uruchomienie pierwszego reaktora w 2033 r., zgodnie z rzdowymi planami" — czytamy w stanowisku Instytutu Staszica z października 2022 r.[10]. Zdaniem ekspertw Instytutu, Komisja moźe uźy argumentu, źe wybr dostawcy technologii elektrowni jdrowych, od jego "odmroźenia" w 2020 r. po wieloletnim zastoju, prowadzony byń sposb całkowicie jednostronny. Tylko z USA zawarto midzyrzdow umow umoźliwiajc złoźenie formalnej oferty. Tylko amerykałskie firmy Westinghouse i Bechtel otrzymały dane pozwalajce na przygotowanie szczegłowej propozycji. Zań kluczowy dokument na drodze przygotowań do budowy pierwszej elektrowni — raport o oddziaływaniu na środowisko — przygotowany zostań jedynie z uwzgldnieniem technologii amerykałskiej.
Zgodnie z unijnymi regulacjami, wybr przez kraj członkowski wykonawcy tego typu inwestycji z pominiciem konkurencji musi by uzasadniony. Takim uzasadnieniem moźe by fakt, źe tylko jeden dostawca dysponuje odpowiedni technologi, źe inwestycja jest kontynuacj wdraźania wybranej juź uprzednio technologii lub teź źe tylko jeden dostawca zainteresowany byń wspłprac. ładna z wymienionych przesłanek nie zaistniała w przypadku Polski.
Mamy zatem do czynienia z sytuacj, w ktrej realizacja polskiego programu energetyki jdrowej zaleźy od czynnikw politycznych nie tylko w Polsce, ale i w Komisji Europejskiej. Bdzie ona zaleźe nie tylko od relacji Warszawa-Bruksela, lecz i w pewnej mierze od relacji Waszyngton-Bruksela. Dotychczasowy brak wyboru europejskiego partnera dla jednej z lokalizacji rwnieź utrudnia sytuacj Polski.
Koalicja Obywatelska — sceptycznie o "dużym atomie", źyczliwie o SMR-ach. Jeźeli po październikowych wyborach parlamentarnych rzdy w Polsce obejmie wikszoń oparta o opozycyjn Koalicj Obywatelsk, naleźy by przygotowanym na weryfikacj załoźeń odnołnie energetyki atomowej, przyjtych przez PiS.
W zaprezentowanej 21 wrzełnia br. przez KO Strategii Transformacji Energetyki zaproponowano audyt polskiego programu energetyki jdrowej oraz projektu pierwszej elektrowni. Zgłoszono takźe postulat rozpoczcia konsultacji z Komisj Europejsk ws. finansowania budowy pierwszej elektrowni — a takźe rozmw z dostawc technologii. Jednoczełnie w Strategii zaproponowano szybsze wdraźanie reaktorw SMR, m.in. dziki specjalnej ustawie i działań na szczeblu unijnym, ktre doprowadz do uwzgldnienia tych jednostek w strategiach Unii Europejskiej oraz uznania ich za technologie bezemisyjne. Pojawiń si rwnieź postulat wprowadzenia kontraktw rźnicowych oraz długoterminowych umw sprzedaźowych dla takich jednostek. KO chce rwnieź wprowadzenia SMR-w do Polityki Energetycznej Polski do 2040 roku oraz do Programu Rozwoju Sieci do roku 2032 a takźe wzmocnienia Pałstwowej Agencji Atomistyki[11].
Jak naleźy odczytywa te zapowiedzi? Jako deklaracj dużego sceptycyzmu wobec szans na realizacj polskiego programu energetyki jdrowej według dzisiejszych załoźeń. Koalicja Obywatelska słusznie zwrciła uwag na dwa aspekty — nierozstrzygnit kwesti finansowania i zagroźenie negatywn reakcj KE. Jednoczełnie zapowiedziany nacisk na szybsz i w wikszej skali budow SMR-w pokazuje, źe to ma by kluczowy element polskiego atomu dla KO.
Wprost o moźliwołci rezygnacji z planw budowy energetyki jdrowej mwiła w kampanii wyborczej kandydatka z list KO, Urszula Sara Zieliłska, wspominajc o koniecznołci sprawdzenia, czy umowa z Westinghouse moźe by wypowiedziana. Ze strony władz KO zabrakło dementi[12].
6. Geopolityczny aspekt polskich planw w zakresie energetyki jdrowej
Program budowy energetyki jdrowej w Polsce naleźy postrzega rwnieź jako wydarzenie o charakterze geopolitycznym, wpływajce zarwno na strategiczne midzypałstwowe sojusze naszego kraju, jak i na pozycj Polski w Unii Europejskiej.
Na ten aspekt projektw z zakresu "dużego atomu" zwracali uwag eksperci. O tym, źe budowa dwch elektrowni jdrowych w ramach rzdowego programu moźe by szans i na zaciełnianie relacji z USA, i na budow strategicznego partnerstwa z Francj, pisała m.in. prezes Instytutu Staszica, prof. SGH dr hab. Agnieszka Domałska. "Wybr rźnych partnerw z innych krajw do budowy elektrowni jdrowych moźe nień za sob korzyłci natury politycznej, gdyź decyzja taka zawsze oznacza stworzenie silnej i długotrwałej politycznej wizi z krajem dostawcy technologii (cykl źycia elektrowni jdrowej od decyzji o budowie do jej dekonstrukcji/utylizacji wynosi około stu lat), szczeglnie źe projekt tej skali zawsze prowadzony jest w udziałem pałstwa (np. poprzez jego finansowanie, lub teź ze wzgldu na udziań firm pałstwowych). Wybr dwch technologii oznacza wic moźliwoń jednoczesnego zaciełnienia relacji z dwoma pałstwami, z ktrych pochodzi bd dwaj ich dostawcy" — podkrełlała Domałska. [13]
O tym, źe i polski rzd podobnie patrzy na kwesti wyboru partnerw do budowy elektrowni atomowych, wspominały nieoficjalnie media. Premier Mateusz Morawiecki jesieni ub. r. miań rozmawia z francuskim prezydentem Emmanuelem Macronem o wsparciu Francji przy odblokowaniu łrodkw dla Polski z Krajowego Planu Odbudowy w zamian za kontrakt dla EDF na budow elektrowni jdrowej w naszym kraju. [14] Niezaleźny ekspert energetyczny Piotr Maciźek zwraca uwag, źe "Kluczowe «asy» Francuzw to moźliwoń mediacji pomidzy władzami w Warszawie i Komisj Europejsk; potencjalna moźliwoń prb blokowania wyboru Amerykanw przez polski rzd w Komisji Europejskiej z powodu nieprzeprowadzenia postpowania konkurencyjnego na pierwsz lokalizacj (wicej o tym tutaj) lub presja na podwykonawcw".[15]
Jakie mogłyby by korzyłci z podzielenia kontraktu midzy partnera amerykałskiego i europejskiego? Naleźy podkrełli, źe EDF — w odrźnieniu od Westinghouse — obecnie buduje elektrownie atomowe w Europie (Wielka Brytania — Sizewell C)[16]. Wydaje si, źe Polska "przespała" kluczowe miesice po wybuchu wojny rosyjsko-ukraiłskiej i etap rozdźwiku midzy Berlinem a Paryźem, ktre były okazj do zbudowania porozumienia z Francj dla ochrony tych polskich interesw, ktre stoj w sprzecznołci ze strategicznymi planami Niemiec. Obecnie, gdy francusko-niemiecki tandem znowu jest faktem (oba pałstwa lobbuj za de facto likwidujcymi suwerennoń pałstw członkowskich zmianami w europejskich traktatach), jest to znacznie trudniejsze, cho cały czas moźliwe. Oferta EDF jest wciź na stole, a wyniki październikowych wyborw w Polsce i nastpnie prby powołania rzdu bd z uwag łledzone w europejskich stolicach.
Omawiajc polityczne korzyłci wspłpracy atomowej z Francj, trzeba zwrci uwag na jeszcze jeden istotny aspekt. Otź Niemcy dź do znacznego ograniczenia, jełli nie zablokowania rozwoju energetyki atomowej w Europie. Projekt realizowany w partnerstwie z francuskim konsorcjum daje pewnoń, źe w przypadku prb takiego uderzenia w pałstwa naszego regionu, Polska bdzie mogła liczy na wsparcie Paryźa.
7. Podsumowanie
Polski program energetyki atomowej, ktry przez dwie dekady byń tylko w sferze — kosztochłonnych — planw, nareszcie zaczyna by realizowany. Wokń tego, źe Polska potrzebuje atomu (i "dużego", i "małego") powstań konsensus głwnych siń politycznych. Niestety, nie jest on na tyle silny, by uzna, źe plany budowy elektrowni atomowych nie s zagroźone. Tu duż rol odgrywaj zagraniczne (niemieckie) naciski i kwestia dużych kosztw oraz braku porozumienia ws. finansowania. Groźn niewiadom jest postawa Komisji Europejskiej, a brak decyzji o wyborze dla jednej z dwu lokalizacji w ramach rzdowego programu europejskiego partnera te zagroźenia zwiksza.
Kluczowe dla tego, czy i w jakiej formie Polska zyska energi jdrow, bdzie to, kto obejmie ster rzdw po październikowych wyborach parlamentarnych. Duźe prawdopodobiełstwo powstania rzdu w wyniku koalicji rźnych ugrupowań dodatkowo komplikuje t kwesti. Pozytywnym czynnikiem jest duże poparcie opinii publicznej i ekspertw dla energetyki jdrowej i niepodlegajcy dyskusji fakt, źe bez atomu nie da si Polsce zapewni suwerennołci energetycznej. A, jak pokazały ostatnie lata, jest ona kluczowa dla szeroko pojtego bezpieczełstwa Polski i dla konkurencyjnołci jej gospodarki.
[2] [https://www.gov.pl/web/polski-atom/625-polakow-popiera-budowe-elektrowni-jadrowych-w-polsce]
[5] [https://strefainwestorow.pl/artykuly/oze/20220712/polski-program-atomowy-opoznienie]
[6] [https://energia.rp.pl/atom/art35890431-czesi-rozpisuja-przetarg-na-rozbudowe-atomu]
[https://swiatoze.pl/smr-czyli-male-reaktory-modulowe-jak-dzialaja-i-czy-sa-bezpieczne/]
[8] [https://strefainwestorow.pl/w-zielonej-strefie/energetyka/atom-polska-finansowanie]
[9] [https://www.wnp.pl/energetyka/polskie-elektrownie-atomowe-moga-kosztowac-az-184-mld-zl,625743.html]
[15] [https://strefainwestorow.pl/w-zielonej-strefie/energetyka/orban-morawiecki-atom-z-francji]
[16] [https://www.pb.pl/wielka-brytania-wyklada-700-mln-gbp-na-nowa-elektrownie-jadrowa-1161529]
Powiązane analizy
- Zielona zmiana w polskiej energetyce w świetle polityki klimatycznej UE i oczekiwań Polaków
- Rozwój otoczenia instytucjonalnego polityki młodzieżowej w Polsce po 2015 roku
- Polska suwerenność informacyjna a social media. Media (a)społecznościowe i ich rola w dyskursie publicznym. Jak uniknąć zamknięcia w bańce filtrującej?
- Jak długi cyfrowy ślad po sobie zostawiamy i czym to grozi? Od kradzieży tożsamości po programowanie wyborcy